Akciğerler son sigaradan kısa süre sonra toparlanmaya başlar ama bu bir anda olmaz, yavaş yavaş olur. İlk günlerde mukus temizlenmeye başlar, nefes biraz rahatlayabilir. Haftalar ve aylar içinde akciğer fonksiyonu genelde iyileşir, öksürük azalır. Yıllar içinde akciğer kanseri riski düşmeye devam eder. Bırakmanın yapamadığı tek şey KOAH veya amfizem gibi kalıcı hasarı geri almak. Ama bu hasarın daha hızlı ilerlemesini durdurur.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tavsiye yerine geçmez. Göğüs ağrısı, kanlı balgam, morarmış dudaklar, ciddi nefes darlığı veya bayılma durumunda hemen 112’yi arayın.
Sigarayı bıraktıktan sonra akciğerlerde neler olur?
Aşağıdaki aşamalar halk sağlığı kurumlarının takvimlerinden geliyor. Birçok kişinin yaşadığını anlatıyor, sizin için bir garanti değil. Yaşınız, kaç yıl içtiğiniz ve mevcut bir akciğer hastalığınız olup olmadığı tabloyu değiştirir.
| Son sigaradan bu yana | Akciğerlerde olabilecekler | Kaynak |
|---|---|---|
| Yaklaşık 48 saat | Akciğerler mukusu atmaya başlar | NHS |
| Yaklaşık 72 saat | Bronşlar gevşedikçe nefes daha rahat gelebilir | NHS |
| 2 hafta - 3 ay | Akciğer fonksiyonu düzelmeye başlar | Amerikan Akciğer Derneği |
| 1 - 12 ay | Öksürük ve nefes darlığı azalır | CDC, Amerikan Kanser Derneği |
| 3 - 9 ay | Akciğer fonksiyonu %10’a kadar artabilir | NHS |
| 10 - 15 yıl | Akciğer kanserine bağlı ek risk yaklaşık yarıya iner | CDC |
Kaynaklar sınırlarda biraz ayrışıyor. Amerikan Akciğer Derneği öksürük ve nefes darlığındaki azalmayı 1-9 ay, CDC 1-12 ay olarak veriyor. Bu fark aslında dürüst bir fark: herkes aynı hızda toparlanmıyor. Vücudun genel takvimi için sigarayı bırakma takvimine bakabilirsiniz.
Akciğerler gerçekten iyileşir mi?
Bazı kısımlar evet, bazıları hayır. Bunları ayırmak işe yarıyor.
Genelde düzelenler. Hava yollarındaki iltihap azalır, mukus daha kolay hareket eder. Sabah öksürüğü, hırıltı ve merdivende nefes nefese kalmak gibi günlük şikâyetler çoğu kişide hafifler. Amerikan Akciğer Derneği akciğerleri, dumana maruz kalmayı bıraktıklarında kendini onarmaya başlayan “kendi kendini temizleyen organlar” olarak tanımlıyor.
Yenilenebilenler. 2020’de Nature dergisinde yayımlanan bir çalışma, sigara içen, bırakmış ve hiç içmemiş kişilerin hava yolu yüzeyindeki hücreleri tek tek inceledi. Sigara içenlerin hücrelerinin çoğunda binlerce fazladan mutasyon vardı. Ama sigara geçmişi olan kişilerde bazı hücrelerin mutasyon düzeyi hiç içmemiş birininkine benziyordu ve bu hücreler bırakmış kişilerde, hâlâ içenlere göre yaklaşık dört kat daha yaygındı. Araştırmacılar, bırakmanın hava yolu yüzeyinin tütün hasarından büyük ölçüde kaçmış hücrelerle yeniden dolmasını sağladığı sonucuna vardı. Çalışma küçük (16 kişi) ve tüm akciğeri değil, hava yolu yüzeyini anlatıyor.
Geri dönmeyenler. NHS, KOAH’ın akciğerde yaptığı hasarın kalıcı olduğunu açıkça yazıyor. Hava keseciklerinin kendisinin bozulduğu amfizem için de durum aynı. Yine de KOAH’ı olan biri için bırakmak en önemli adım, çünkü akciğer fonksiyonundaki kaybı yavaşlatıyor.
Nefes neden önce kötüleşip sonra düzelir?
Bazı kişiler bıraktıktan sonraki ilk haftalarda göğüslerinde daha çok balgam hisseder. Hava yolları kendine geldikçe, dumanın yerinde tuttuğu mukusu taşımaya başlar. Bu da bir süre daha çok öksürük ve balgam demek olabilir. Neyin normal olduğunu sigarayı bıraktıktan sonra öksürük yazısında anlattık.
Nefes darlığı ise ayrı bir konu. Bıraktıktan sonra nefesiniz daha çok daralıyorsa sigarayı bırakınca nefes ne zaman rahatlar yazısına bakın ve bunun otomatik olarak yoksunluk olduğunu varsaymayın.
Akciğerleri daha hızlı temizlemenin bir yolu var mı?
Bunu yaptığı gösterilmiş bir ürün yok. “Akciğer detoksu” diye satılan çaylar, haplar ve damlalar her yerde ama Amerikan Akciğer Derneği bunların çoğunun FDA onaylı olmadığını ve yeterli bilimsel veriye dayanmadığını söylüyor. Bıraktıktan sonra balgam çıkarmak vücuttan toksin atılması değil. Hava yollarınızın normal işini yeniden yapmaya başlaması.
İşe yarayanlar:
- Her türlü dumandan uzak durun. Her sigara tahrişi baştan başlatır. Pasif içicilik de buna dahil.
- Çoğu gün hareket edin. Amerikan Akciğer Derneği düzenli egzersizin kronik akciğer hastalığı olanlar için bile faydalı olduğunu belirtiyor. Başlamak için yürüyüş yeterli.
- Enfeksiyonu erken tedavi ettirin. Toparlanan akciğerde göğüs enfeksiyonları daha ağır geçebilir. Kötüleşen öksürükle gelen ateşi beklemeye almayın.
- Yıllarca içtiyseniz akciğerlerinizi kontrol ettirin. Doktorunuz solunum fonksiyon testi yapabilir ve sizin için akciğer kanseri taramasının uygun olup olmadığını söyleyebilir.
Ne zaman doktora gitmeli?
Öksürük 3 haftadan uzun sürüyorsa, kötüleşiyorsa veya kanlı balgam getiriyorsa doktora görünün. Günlük hayatınızı kısıtlayan nefes darlığı, geçmeyen hırıltı, sık tekrarlayan göğüs enfeksiyonu ya da açıklanamayan kilo kaybı için de aynısı geçerli. Bunlar bırakmanın başarısız olduğu anlamına gelmiyor. Bir şeyin düzgünce incelenmesi gerektiğini gösteriyor.
Göğüs ağrısı, ciddi nefes darlığı, morarmış dudaklar veya bayılma durumunda 112’yi arayın.
Kaynaklar
- Birleşik Krallık Ulusal Sağlık Sistemi (NHS) Better Health, “What could happen when you quit smoking” (https://www.nhs.uk/better-health/quit-smoking/ready-to-quit-smoking/what-could-happen-when-you-quit-smoking/): 48 saatte mukus temizliği, 72 saatte daha rahat nefes, 3-9 ayda akciğer fonksiyonunda %10’a kadar artış.
- American Lung Association, “Benefits of Quitting” (https://www.lung.org/quit-smoking/i-want-to-quit/benefits-of-quitting): 2 hafta-3 ayda akciğer fonksiyonunun düzelmesi, 1-9 ayda öksürük ve nefes darlığının azalması.
- ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC), “Benefits of Quitting Smoking” (https://www.cdc.gov/tobacco/about/benefits-of-quitting.html): solunum belirtileri ve enfeksiyonlarda azalma, KOAH’ın yavaşlaması, 10-15 yılda akciğer kanseri ek riskinin yarıya inmesi.
- American Cancer Society, “Health Benefits of Quitting Smoking Over Time” (https://www.cancer.org/cancer/risk-prevention/tobacco/benefits-of-quitting-smoking-over-time.html): 1-12 ayda öksürük ve nefes darlığında azalma.
- Yoshida K. ve ark., “Tobacco smoking and somatic mutations in human bronchial epithelium”, Nature, 2020 (https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7021511/): bırakmış kişilerde hiç içmemiş birine benzeyen hava yolu hücrelerinin dört kat daha yaygın olması.
- NHS, “Chronic obstructive pulmonary disease (COPD)” (https://www.nhs.uk/conditions/chronic-obstructive-pulmonary-disease-copd/): KOAH hasarının kalıcı olması, bırakmanın en önemli adım olması.
- NHS, “Cough” (https://www.nhs.uk/symptoms/cough/): 3 haftadan uzun süren öksürük veya kanlı balgam için doktora başvurma.
- American Lung Association, “Can You Detox Your Lungs?” (https://www.lung.org/blog/can-you-detox-your-lungs): akciğerlerin kendi kendini temizlemesi, detoks ürünlerinin çoğunun FDA onaylı olmaması.
Sık sorulan sorular
-
Sigarayı bırakınca akciğerler kendini yeniler mi?
- Kısmen, çoğu zaman da sanıldığından fazla. Amerikan Akciğer Derneği akciğerleri, duman almayı bıraktıklarında kendini onarmaya başlayan, kendi kendini temizleyen organlar olarak tanımlar. Öksürük, hırıltı ve nefes darlığı çoğu kişide aylar içinde azalır. KOAH veya amfizem gibi kalıcı hasar geri dönmez ama bırakmak ilerlemesini yavaşlatır.
-
Akciğerlerin toparlanması ne kadar sürer?
- Tek bir bitiş çizgisi yok. Halk sağlığı takvimlerine göre mukus yaklaşık 48 saatte temizlenmeye başlar, akciğer fonksiyonu 2 hafta ile 3 ay arasında düzelmeye başlar, öksürük ve nefes darlığı 1 ile 12 ay içinde azalır. Akciğer kanseri riski 10-15 yıl boyunca düşmeye devam eder.
-
Akciğerleri temizlemenin daha hızlı bir yolu var mı?
- Kanıtlanmış bir akciğer detoksu yok. Amerikan Akciğer Derneği bu ürünlerin çoğunun FDA onaylı olmadığını ve yeterli bilimsel veriye sahip olmadığını söylüyor. İşe yarayan şey dumandan tamamen uzak durmak, hareket etmek ve belirtiler düzelmezse kontrole gitmek.
-
Bıraktıktan sonra neden daha çok öksürüyorum?
- Hava yolları mukusu yeniden taşımaya başladığı için bazı kişiler bir süre daha çok öksürür. Kötüleşen, kanlı balgam getiren ya da ateş, göğüs ağrısı veya ciddi nefes darlığıyla gelen öksürük doktora gösterilmeli.